كتاب‌هاى نجومى كه بارها ترجمه و تصحيح شد ، كتاب المجسطى بطلميوس است . « 1 » ترجمه المجسطى پايهء تهيه جداول نجومى گرديد كه به آنها زيج گفته مىشد . براساس اين جداول نجومى ، مشخصات دقيق ستارگان تشريح شد . منجمان اسلامى با مطالعه دقيق مجسطى اندازه‌گيرىهاى مدار بيضوىشكل خورشيد را تصحيح و ميزان دقيق طول سال شمسى را نيز تعيين نمودند . آنان ضمن آنكه دريافتند بلندترين خط عرض ماه نامنتظم است ، به وجود لكه‌هايى در كره خورشيد نيز پى بردند . با انجام رصدهاى پى در پى ، به مواقف خسوف نيز آگاه شدند و بارها پيدايش شهاب‌هاى آسمانى را بررسى كردند . آنها برپايه آموزه‌هاى قرآنى به مطالعه آسمان پرداختند و در ثابت و مسطح بودن كرهء زمين و يا تئورى زمين مركزىِ بطلميوس ترديد كردند . مجموعه ترديدهاى علمى ستاره‌شناسان مسلمان در كتاب‌هاى متعدد گردآورى شد . نويسندگانى چون ابن‌هيثم در كتاب الشكوك على بطلميوس ، ابوريحان بيرونى در قانون مسعودى و خواجه نصيرالدين طوسى در التذكرة فى الهيئة اساسىترين انتقادها را به آراى بطلميوس وارد كردند و دشوارىها و ضعف‌هاى او را توضيح داده ، شيوه‌هاى نوين نجوم را معرفى نمودند . در نتيجه ، راه براى اكتشافات دانشمندانى چون كُپرنيك و كپلر هموار شد . در ميان ناموران علم نجوم ، كسانى چون ابن يونس ، رئيس رصدخانه فاطميان در مصر و مخترع رقّاصك و صفحه شماره‌گير و مؤلف كتابى در باره تلسكوپ يا دوربين‌هاى نجومى كه بعدها پايه و اساس نظريه‌هاى علمى راجر بيكن و كپلر شد ؛ عبدالرحمن محمد بن احمد بيرونى ، « 2 » طراح نقشه‌هايى كه عرض و طول جغرافيايى شهرهاى بزرگ جهان اسلام را نشان مىداد ؛ عبدالرحمن خازنى و عمر خيام از افتخارآفرينان دورهء سلجوقى ، خواجه نصيرالدين طوسى رئيس رصدخانه مراغه و مبدع زيج‌هاى فلكى موسوم به ايلخانى ، الغ‌بيك نواده تيمور ، رئيس رصدخانه الغ بيك و ستاره‌شناس نابغه ايرانى ، خوارزمى مبدع زيج خوارزمى ؛ فرزندان شاكر كه توانستند درجه خط نصف‌النهار را اندازه‌گيرى كنند و نيز ابومشعر بلخى و عبدالرحمن صوفى خوش درخشيدند . « 3 » 4 . شيمى آشنايى مسلمانان با علم شيمى ( كيميا ) تاريخى بس ديرينه دارد . كيمياگران اسلامى در توسعه و

--> ( 1 ) . ابن نديم ، الفهرست ، ص 329 . ( 2 ) . كتاب‌هاى « الاثار الباقية عن القرون الخالية » ، « التفهيم » و « تحقيق ما للهند » از اوست . ( 3 ) . براى اطلاع بيشتر بنگريد به : على عبدالله الدفاع ، أثر علماء العرب و المسلمين فى تطوير علم الفلك ؛ عمر فروخ ، عبقرية العرب فى العلم و الفلسفة .